Alakarga Sanat Yayınları

Olağanüstü Bir Deniz Serüveni

Bu ürünü beğendiniz mi? Hemen Paylaşın!

Denizler, okyanuslar, uzak diyarlar neden bu kadar etkilemişti Poe’yu bilemiyoruz. Muhtemelen çocukluk döneminde yaptığı iki gemi yolculuğunun çağrışımları var. Ama o çocuksu hayalgücünü bir yetişkinin mantık zinciri ve olgun bir edebiyatçının üslubuyla birleştirmesini çok iyi biliyor.

Nantuçket’lı Arthur Gordon Pym’in Hikâyesi, kısa öyküleriyle tanınan, gotik ve fantastik edebiyat geleneğinin önde gelen yazarlarından Edgar Allan Poe’nun 1837 ile 1839 yılları arasında tamamladığı yegâne romanı.
1809 yılında Boston’da doğan Poe’nun 40 yıllık yasamı, çocukluğundan başlayarak, acılar içinde geçmiş; kumar ve alkol tutkusu nedeni ile üniversiteden ve askeri akademiden atılmış, karısı veremden ölmüş, borçları ona bir dergi çıkarma sansı bile tanımamıştı. Buna rağmen kısa yaşamına bir roman ve hikâye kitapları sığdırmakla kalmadı, kitaplaşmayan bir dolu şiir, deneme ve eleştiri yazısı da bıraktı arkasında.

Poe’nun yaşamındaki bütün uyumsuzluklar, buhranlar, fırtınalar edebiyat ürünlerine eksiksiz yansır. Poe’ya tutkunluğu ile bilinen ve onun Fransa’da tanınmasını sağlayan Baudelaire’in, yazar hakkında söyledikleri Poe’nun trajedisini çok güzel özetler: “Ne kadar içler acısı bir trajedidir Edgar Poe’nun yasamı! Onun ölümü, başarısızlığı yüzünden ürkütücülüğü artmış korkunç bir sondur! Okuduğum belgelerin tümünün bende uyandırdığı ortak kanı, Amerika Birleşik Devletleri’nin Poe için geniş bir hapishaneden başka bir şey olmadığı yolundaydı. Bana sorarsanız Poe, havagazıyla aydınlatılmış bu büyük barbarlıkta değil, daha temiz kokan bir dünyada nefes alabilmek için yaratılan varlığının ateşli çırpınışları içinde arşınlıyordu hapishanesini. Bu sevimsiz çevrenin etkisinden kurtulabilmek için gösterdiği sürekli çaba, onun bir şair ve hatta bir ayyaş olarak iç dünyasını, ruhsal yapısını belirleyen tek etkendi.” Denizler, okyanuslar, uzak diyarlar ise neden bu kadar etkilemişti Poe’yu tam olarak bilemiyoruz. Muhtemelen çocukluk döneminde Amerika ile Avrupa arasında yaptığı iki gemi yolculuğunun çağrışımları var. Ama o çocuksu hayal gücünü bir yetişkinin mantık zinciri ve olgun bir edebiyatçının üslubuyla birleştirmesini çok iyi biliyor.

Nantucket’lı Arthur Gordon Pym’in Hikâyesi aslında Poe tarafından tamamlan(a)mamış bir romandır.
Arthur Gordon Pym’in olağanüstü serüvenine giden yola “Bir Şişede Bulunan El Yazması” adlı hikâyesiyle çıkmıştı Poe. Bu öykünün anlatıcısı, Cava adalarından başlayan bir gemi yolculuğuna katılmıştır. Her şeyin son derece sakin göründüğü, geminin rüzgârsızlık nedeni ile yerinden kıpırdamakta zorlandığı bir anda, anlatıcı bize bir tehlikeden bahseder; gördüğü bulut, sam yellerinin habercisidir. Artık merakımız kışkırtılmıştır. Nitekim aniden bas döndürücü bir hız kazanır hikâye; fırtına patlamış, kamaraları basan su nedeni ile bütün tayfalar ve kaptan boğulmuştur. Sürüklenen gemide, kahramanımız yaslı bir adamla birlikte dehşet içinde akıbetini beklemektedir.
Birden, kapkara denizde hızla sürüklenen bir gemi çıkar karsılarına. Geminin yaslı tayfaları bilinmeyen sözcükler mırıldanmakta, anlatıcıyı ise fark etmemiş gibi görünmektedirler. “Sonra karanlıkların içinde dikilen, belli belirsiz, kocaman buzdan duvarlar ve kutuplarda, dört ağızdan okyanusu yutan bir uçurum.” Poe, anlatıcının ve eski geminin yasamın öte tarafında olduğunu açıkça söylemeden sezdiriverir.

BİLİNMEYEN COĞRAFYALARIN ÜRPERTİSİ

Nantucket’lı Arthur Gordon Pym’in Hikâyesi romanında anlatılan ise, Grampus adlı gemiye kaçak olarak binen Nantucketlı Pym’in basından gecen gerilimli ve olağanüstü serüvendir. Ancak Poe kendisini geriye çekmiş ve yazar rolünü Arthur Gordon Pym’e bırakmış. Kurguya göre roman Poe’nun ısrarı ile kaleme alınıyor.
İçindeki serüven tutkusunu yenemeyen Pym, arkadaşının babasının kaptanı olduğu gemiye köpeği ile birlikte kaçak olarak biniyor. Daha yolculuğunun tadına varamadan, kanlı bir isyana şahit oluyor ve sağ kalan iki tayfa ile birlikte kurtarılmayı bekliyor azgın okyanus dalgalarının ortasında. Poe, açlıktan birbirlerini yemeye hazır, ama ahlaki değil araç gereç yokluğundan bu isi gerçekleştiremeyen insanların vahşileşen duygu ve düşüncelerini hem ürkütücü hem de mizahi bir dille anlatınca, ortaya çok canlı bir deniz macerası çıkıyor. Sona yaklaşıldığında da Antarktika’ya düşüyor gemi. Roman buradaki “vahşilerin attıkları, bir tür dini ayini hatırlatan çığlıkları ve “simdi bizi almak için bir uçurumun açıldığı çağlayanın kollarına doğru büyük bir hızla koşuyorduk. Ama yolumuz üzerinde, kefene sarılmış ve hiçbir insanın olamayacağı boyutta kocaman bir insan sureti belirdi. Ve suretin teni kar gibi beyazdı” cümleleriyle noktalanır.

Noktalanır, dememiz sözün gelişi; Nantucket’ii Arthur Gordon Pym’in Hikâyesi aslında Poe tarafından tamamlan(a)mamıs bir romandır. Tamamlanmamış demek pek doğru sayılmaz; belki de Poe, okuyucuda tam da böylesi bir tamamlanmam ıslık hissi uyandırmak ya da büyük sırrın ifşasını başka yazarlara bırakmak istemiştir. Gerçekten de Pym’in kâbusunu açıklamaya çalışan ünlü isimler çıkacaktır ortaya. Mesela Poe ile Baudelaire’in çevirileri sayesinde tanısan Jules Verne’in Buz/ar Sfenksi, bu bitmemiş hikâyeyi sona erdirme denemelerinden ilkidir. Daha derin bir etkiyi fantastik-korkunun büyük ustası Lovercraft’ın hikâye ve romanlarında görmek mümkün. Umberto Eco da, Anlatı Ormanlarında Altı Gezinti adlı inceleme kitabında anlatı yapısını tartıştığı Nantucket’lı Arthur Gordon Pym’in Hikâyesi’ne, Kraliçe Loana’nın Gizemli Alevi romanında göndermeler yapmıştır.

Poe’nun karabasanları, okuyucuyu hayrete düşürmek veya korkutmak için kaleme alınmış biçimsel öğeler değildir. Denizin ortasındaki uçurumlar, bilinmeyenin ürpertisi, beyaz kefenin temsil ettiği ölüm, Poe’nun yaşamındaki korkuların simgesidir. Özellikle “Kalabalıkların Adamı” hikâyesiyle Walter Benjamin’in de ilgisini çeken Edgar Allan Poe, “19. yüzyıl Amerikan edebiyatında romantik eğilimleri, lanetli sanatçı damgası ile Eski ve Yeni dünyayı, Amerika’nın edebiyata yansıyan öncü ruhu ve heyecanı ile Avrupa’nın düşünsel, estetik ve metafizik kaynaklarını bir araya getiren bir doruktur.”

Yazan: Ömer Türkeş

Kaynak: http://www.sabitfikir.com/elestiri/bir-klasik-olaganustu-bir-deniz-seruveni